Neusademhaling vs. mondademhaling: wat is het verschil?

Ademen gaat vanzelf, dus je denkt er zelden over na. Toch maakt het uit of de lucht via je neus of via je mond binnenkomt. Overdag kun je dat nog bijsturen, 's nachts niet. In dit stuk lees je wat je neus met lucht doet dat je mond niet kan, waarom je lichaam 's nachts soms toch voor je mond kiest, hoe je merkt dat dat bij jou gebeurt en wat je eraan kunt doen.

Wat je neus doet dat je mond niet doet

Je neus is geen open buis maar een klein bewerkingsstation. Achter je neusgaten zitten neusschelpen: geplooide richels bekleed met slijmvlies, die het oppervlak waar de lucht langs strijkt flink vergroten. Onderweg naar je longen gebeurt er daardoor drie keer iets met de lucht die je inademt.

• Filteren. Neushaartjes houden grover stof tegen. Kleinere deeltjes, zoals pollen, blijven plakken aan het slijm. Trilhaartjes voeren dat slijm af richting je keel, waar je het ongemerkt doorslikt.
• Bevochtigen. Het slijmvlies geeft vocht af aan de lucht die langsstroomt. Daarom voelt een nacht met open mond als schuurpapier in je keel.
• Verwarmen. Koude buitenlucht wordt in je neusholte op temperatuur gebracht voordat hij dieper je luchtwegen in gaat. In de winter en bij het sporten buiten merk je dat verschil het best.

Een overzichtsartikel in het vakblad Rhinology noemt het verwarmen en bevochtigen van ingeademde lucht zelfs de belangrijkste taak van de neus. Adem je door je mond, dan slaat de lucht die bewerking grotendeels over en moeten je keel en diepere luchtwegen dat werk doen. Eén nacht is geen probleem. Wie structureel met open mond slaapt, wordt vaak wakker met een droge mond, een plakkerige keel en dorst.

Waarom neusademhaling rustiger voelt

Je neus geeft meer weerstand dan je mond. Dat klinkt als een nadeel, maar het remt de luchtstroom iets af. Met je mond dicht adem je daardoor meestal wat langzamer en minder hoog in je borst. Probeer het zelf: tel een minuut lang je ademhalingen met open mond, en doe daarna hetzelfde met je mond dicht. Grote kans dat het tweede getal lager uitvalt.

Het smalste stuk van je neus zit vlak achter je neusgaten, bij de zogeheten neusklep. Daar zitten ook je neusvleugels: zacht weefsel dat bij een krachtige inademing een beetje naar binnen wordt gezogen. Is die doorgang van zichzelf al krap, dan kost neusademhaling merkbaar meer moeite. Dat is precies het punt waar een neusstrip op werkt, maar daarover verderop meer.

Stikstofmonoxide: de minder bekende reden

In je neusbijholten wordt stikstofmonoxide (NO) gemaakt, een gas dat in het lichaam onder meer bloedvaten verwijdt. Lundberg en collega's toonden in 1995 aan dat het slijmvlies van de bijholten dit gas continu aanmaakt, in hoge concentraties. Zij vermoeden dat het daar helpt om de bijholten vrij van bacteriën te houden.

Bij neusademhaling gaat een deel van die NO met je inademing mee naar je longen. In een kleine studie uit 1996 vond dezelfde onderzoeksgroep aanwijzingen dat die zelf ingeademde NO de werking van de longen beïnvloedt. Het gaat om weinig proefpersonen, dus zie het als een interessante aanwijzing en niet als belofte. Wat wel vaststaat: adem je door je mond, dan sla je deze route over.

Waarom je 's nachts toch door je mond ademt

Niemand kiest ervoor om met open mond te slapen. Je lichaam neemt 's nachts de weg van de minste weerstand, en dat is soms je mond. De bekendste oorzaken:

• Een verstopte of nauwe neus. Verkoudheid, allergie, droge lucht, poliepen of een scheef neustussenschot maken de doorgang krapper. Hoe meer moeite neusademhaling kost, hoe sneller je mond openvalt.
• Neusvleugels die naar binnen klappen. Bij sommige mensen worden de neusvleugels bij elke inademing zo ver naar binnen gezogen dat de doorgang steeds even kleiner wordt.
• Gewoonte. Wie overdag veel door de mond ademt, doet dat 's nachts meestal ook.
• Rugligging. Op je rug zakt je onderkaak makkelijker open.
• Alcohol, slaapmiddelen en vermoeidheid. Je spieren ontspannen dan extra, ook die van je kaak en keel.

Zo herken je een nacht mondademen

Je kunt jezelf 's nachts niet betrappen, maar de sporen zijn duidelijk genoeg:

• je wordt wakker met een droge mond of keel;
• je hebt 's ochtends direct dorst;
• je ochtendadem is zwaarder dan je zou verwachten;
• je partner hoort je snurken;
• je hebt wel geslapen, maar voelt je niet uitgerust.

Herken je er meer dan één, dan is de kans groot dat je mond 's nachts openstaat. Wil je het zeker weten, leg dan een paar nachten je telefoon met een opname-app naast je bed. Snurken en hoorbaar mondademen vallen bij het terugluisteren meteen op.

Overdag: neusademhaling oefenen

Hoe vaker je overdag door je neus ademt, hoe normaler het voor je lichaam wordt. Begin met opmerken. Mondademen sluipt er vaak in op momenten dat je geconcentreerd bent: achter een scherm, in de auto, tijdens het lezen. Zet een paar keer per dag een herinnering op je telefoon en check dan drie dingen: mond dicht, tanden los van elkaar, adem door je neus.

Lukt dat een paar minuten niet zonder benauwd gevoel, dan ligt het waarschijnlijk niet aan gewoonte maar aan je neus. Oefenen heeft dan weinig zin; eerst moet de doorgang beter.

Als je neus niet meewerkt

Een verstopte neus door verkoudheid gaat vanzelf over. Een neusspray met xylometazoline kan je door een paar nachten heen helpen, maar gebruik die maximaal zeven dagen achter elkaar. Volgens Apotheek.nl kan langer gebruik je neusslijmvlies beschadigen, waardoor je juist continu een verstopte neus krijgt.

Is je neus al een paar maanden verstopt, ga dan naar de huisarts. Dat advies geeft Thuisarts.nl ook bij snurken. Een allergie, poliepen of een scheef neustussenschot los je niet op met een strip of tape.

's Nachts: neus open, mond dicht

's Nachts heb je geen controle over je ademhaling, dus daar pak je het mechanisch aan, van twee kanten.

Een neusstrip voor de nacht plak je op je neusbrug, boven je neusvleugels. De verende strip trekt de neusvleugels zachtjes naar buiten, waardoor de neusklep wijder wordt en minder snel dichtklapt bij het inademen. Ademen door je neus kost dan minder moeite, en je lichaam heeft minder reden om naar je mond uit te wijken.

Mondtape werkt van de andere kant: de tape houdt je lippen tijdens je slaap op elkaar, zodat je neus het werk doet. Hij is bedoeld voor volwassenen die vrij door hun neus kunnen ademen, maar bij wie de mond 's nachts toch openzakt. Gebruik mondtape niet bij een verstopte neus, niet bij slaapapneu zonder overleg met je arts en niet bij kinderen. Hoe je er verstandig mee begint, lees je in ons stuk over mondtape bij het slapen.

De twee vullen elkaar aan. De strip maakt de neus vrij, de tape zorgt dat je die route ook gebruikt.

Veelgemaakte fouten

• Mondtape plakken terwijl je neus dicht zit. Dan haal je je enige goede uitweg weg. Eerst de neus vrij, dan pas de mond dicht.
• Wekenlang neusspray gebruiken. Na zeven dagen werkt een spray met xylometazoline eerder tegen je dan voor je.
• Alleen de nacht aanpakken. Wie de hele dag met open mond zit, maakt het zichzelf 's nachts lastiger. Dag en nacht hangen samen.
• Het op wilskracht willen doen. Een voornemen voor het slapengaan helpt weinig, want slapend heb je geen invloed op je mond. Een vrije neus en een gesloten mond wel.

Veelgestelde vragen

Is door je mond ademen slecht?

Af en toe niet. Bij zware inspanning of een flinke verkoudheid is je mond een prima reserveroute. Het wordt vervelend als je structureel door je mond ademt, vooral 's nachts. Dan mis je de filter- en bevochtigingsfunctie van je neus en word je vaker wakker met een droge mond en keel.

Kun je mondademhaling afleren?

Overdag wel, door het steeds op te merken en bij te sturen. 's Nachts lukt dat niet met aandacht alleen. Daar helpen een vrije neus, een andere slaaphouding en eventueel mondtape. Praktische stappen staan in vijf tips om 's nachts door je neus te ademen.

Snurk je altijd als je door je mond ademt?

Nee. Snurken ontstaat als weefsel in je neus, mond of keel gaat trillen doordat de doorgang te smal wordt. Een open mond maakt dat waarschijnlijker, maar je kunt ook met je mond dicht snurken, bijvoorbeeld doordat je tong in rugligging naar achteren zakt.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Als je neus maanden verstopt blijft, als je partner merkt dat je 's nachts stopt met ademen of naar lucht hapt, of als je overdag erg slaperig bent terwijl je genoeg uren slaapt. Dat kunnen signalen van slaapapneu zijn, en die horen bij een arts.

Bronnen

• Naclerio RM, Pinto J, Assanasen P, Baroody FM (2007). Observations on the ability of the nose to warm and humidify inspired air. Rhinology 45(2): 102-111. PubMed
• Lundberg JO e.a. (1995). High nitric oxide production in human paranasal sinuses. Nature Medicine 1(4): 370-373. PubMed
• Lundberg JO e.a. (1996). Inhalation of nasally derived nitric oxide modulates pulmonary function in humans. Acta Physiologica Scandinavica 158(4): 343-347. PubMed
• Apotheek.nl. Xylometazoline in de neus. apotheek.nl
• Thuisarts.nl. Ik snurk erg. thuisarts.nl
• NHS. Snoring. nhs.uk